De exitpolls bij de Provinciale Statenverkiezingen 2019

.

De exitpolls bij de Provinciale Statenverkiezingen 2019

Provinciale staten verkiezingen

 

Het is verkiezingsdag, klokslag 21.00 uur. De stembussen sluiten. Nieuwsgierigheid alom: wat wordt de verkiezingsuitslag? Het is nog even wachten op de uitslag, die volgt pas laat in de nacht. Gelukkig is daar om 21.00 uur: de uitslag van de exitpoll. 

In 1967 werd de eerste exitpoll gehouden. Inmiddels is de exitpoll een vast onderdeel van de verkiezingsuitzending van de NOS. Ipsos voert bij vrijwel alle verkiezingen een exitpoll voor de NOS uit. 

Bij deze Provinciale Statenverkiezingen voeren wij in opdracht van de NOS maar liefst 4 verschillende exitpolls uit. Op basis van deze exitpolls geven we, vlak na sluiting van de stembussen een indicatie van de opkomst en de uitslag in de provincies Zuid-Holland, Noord-Brabant en Gelderland. De vierde exitpoll betreft een landelijke exitpoll die een indicatie van de landelijke opkomst en de uitslag in term van Eerste Kamerzetels geeft. 

 

Klik hieronder op het onderwerp waar je meer over wilt weten of scrol verder om alles te lezen. 

 

Stemmen in Utrecht

 

Exitpolls voor de provincies

De exitpolls voor de provincies worden in 25 stembureaus per provincie uitgevoerd. In totaal zijn we dus in 75 verschillende stembureaus verspreid over Zuid-Holland, Noord-Brabant en Gelderland aanwezig op de verkiezingsdag. Voor deze stembureaus zijn tezamen ruim 118.000 kiesgerechtigden uitgenodigd om hun stem uit te komen brengen voor de Provinciale Statenverkiezingen. Deze stembureaus waar wij de exitpolls uitvoeren, vormen samen een goede dwarsdoorsnede van alle stembureaus in de betreffende provincie. Daarbij is onder andere gelet op de diversiteit van de kiesgerechtigden en de verdeling van de stembureaus over de provincie.

Het resultaat van de provinciale exitpolls is een indicatie van de opkomst en de verkiezingsuitslag, zowel uitgedrukt in percentages als in zetelaantallen (in de Provinciale Staten). Daarbij moet rekening worden gehouden met bijbehorende onderzoeksmarges. De gemiddelde marge is 1 zetel. In de praktijk kan het ook voorkomen dat er 2 zetels verschil zijn bij een partij.

Terug naar boven
 


Landelijke exitpoll voor de Eerste Kamer

Naast de drie provinciale exitpolls voeren we op de verkiezingsdag ook een landelijke exitpoll uit om de uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen te vertalen naar een landelijk beeld in termen van Eerste Kamerzetels. Voor deze exitpoll gebruiken we de uitslagen van onze exitpolls in Zuid-Holland, Noord-Brabant en Gelderland, en hebben we daarnaast nog eens 30 extra stembureaus geselecteerd verspreid over de rest van de Nederlandse provincies. Alles bij elkaar genomen zijn we dus in 105 stembureaus aanwezig. 

Deze stembureaus vormen samen een goede dwarsdoorsnede van alle stembureaus in Nederland. Voor deze stembureaus zijn tezamen ruim 160.000 kiesgerechtigden uitgenodigd om hun stem uit te komen brengen.

Het resultaat van de landelijke exitpoll is een indicatie van de landelijke opkomst en de uitslag in termen van zetels in de Eerste Kamer. Daarbij moet rekening worden gehouden met bijbehorende onderzoeksmarges. De gemiddelde marge is 1 zetel. In de praktijk kan het ook voorkomen dat er 2 zetels verschil zijn bij een partij. De doorrekening van de uitslagen van de Provinciale Statenverkiezingen naar de zetelverdeling in de Eerste Kamer baseren we op de aanname dat Provinciale Statenleden op hun eigen partij stemmen. Voor de provinciale partijen nemen we aan de hun leden stemmen op een overkoepelende partij. 

Terug naar boven

 


Hoe gaat een exitpoll in zijn werk?

Een exitpoll is een schaduwverkiezing. Onze medewerkers vragen kiezers die het stemlokaal verlaten of zij nogmaals willen ‘stemmen’. De kiezer krijgt een stembiljet met daarop dezelfde keuzes als op het officiële stembiljet. De kiezers kunnen hun stembiljet vervolgens anoniem deponeren in de ‘stembus’ van onze medewerker. De bereidwilligheid van kiezers om mee te doen is doorgaans hoog, namelijk zo’n 85 procent.

Terug naar boven


 

De selectie van de stembureaus

Een belangrijk verschil met regulier verkiezingsonderzoek is de steekproefopzet: we trekken bij een exitpoll niet een steekproef van kiezers maar van stembureaus. We nemen de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 als voorbeeld. Er waren in Nederland toen 12,9 miljoen stemgerechtigden die hun stem konden uitbrengen in ongeveer 9.300 stembureaus. We hebben hieruit 43 stembureaus geselecteerd. Voor deze stembureaus waren in totaal ruim 67.000 kiesgerechtigden uitgenodigd, waarvan zo'n 82 procent is komen stemmen. We hebben deze exitpoll dus gebaseerd op ongeveer 55.000 kiezers. Een indrukwekkend aantal. Toch zegt het niet zo veel. We moeten namelijk niet vergeten dat het in feite een steekproef was van slechts 43 van de 9.300 stembureaus. We verzamelen weliswaar informatie over 55.000 kiesgerechtigden, maar de voorselectie kan een enorme impact hebben.

Terug naar boven

 


Zo’n kleine steekproef is toch nooit genoeg?

Een statistisch analysemodel biedt daarom uitkomst. Door gebruik te maken van de stemhistorie van de stemlokalen, kunnen we ondanks de beperkte steekproef toch tot een zeer nauwkeurige indicatie van de verkiezingsuitslag komen. De kern van ons analysemodel zit in de vergelijking met de vorige verkiezingen. Van elk stembureau weten we wat mensen bij eerdere verkiezingen gestemd hebben. Door het resultaat van de exitpoll te vergelijken met de uitslag van toen, kunnen we bepalen wat de trend is.

Terug naar boven

 


Iets anders dan een slotpeiling

Een exitpoll is gebaseerd op feitelijk stemgedrag. Dat is een essentieel verschil met het verkiezingsonderzoek dat voorafgaand aan de verkiezingsdag wordt gehouden, de zogenaamde slotpeilingen. Slotpeilingen zijn immers gebaseerd op de stemintentie van mensen en die komt lang niet altijd overeen met het daadwerkelijke gedrag. Zeggen en doen zijn twee werelden van verschil.

Terug naar boven

 


Recente exitpolls van Ipsos

Er bestaat geen nauwkeuriger verkiezingsonderzoek dan een exitpoll. De meest recente exitpolls die Ipsos heeft uitgevoerd, waren die van de Gemeenteraadsverkiezingen in 2018. Als we de resultaten van deze exitpolls vergelijken met de daadwerkelijke verkiezingsuitslagen, blijkt dat de exitpolls zeer accuraat zijn geweest. Kijk hier voor een gedetailleerde vergelijking. 

Ook bij de laatste Provinciale Statenverkiezingen, in 2015, hebben we een landelijke exitpoll uitgevoerd. Ook toen heeft onze exitpoll geresulteerd in een goede indicatie van de verkiezingsuitslag. 
 

Eerste kamer 2015 Uitslag (zetels) Exitpoll Ipsos Verschil
CDA 12 12 0
VVD 13 12 -1
PvdA 8 8 0
SP 9 10 1
Groenlinks 4 5 1
CU/SGP 5 5 0
D66 10 10 0
PvdD 2 2 0
PVV 9 8 -1
50PLUS 2 2 0
Overig (inclusief OSF) 1 1 0
Totaal 75 75  
Opkomst 47.8% 49% 1.2%


Terug naar boven

 


Ten slotte…

Net als heel Nederland kijken wij op de verkiezingsavond uit naar de uiteindelijke uitslagen. Niet alleen uit nieuwsgierigheid naar de daadwerkelijke zetelverdeling, maar vooral om te bepalen of de exitpoll zijn werk net zo goed heeft gedaan als altijd. Ook al is de exitpoll om meerdere redenen een uiterst betrouwbaar instrument, het blijft steekproefonderzoek.
 


Contact

Neem voor meer informatie over het verkiezingsonderzoek van Ipsos contact op met Marianne Bank (marianne.bank@ipsos.com) of Sjoerd van Heck (sjoerd.vanheck@ipsos.com).
 

Terug naar boven