Koningsdag 2021

In de Koningsdagenquête onderzoeken we hoe Nederlanders aankijken tegen de koning, het koningshuis en de monarchie. Lees hier de resultaten uit de Koningsdagenquête 2021.

Schrijver(s)

  • Sjoerd van Heck Public Affairs, the Netherlands
Get in touch

In opdracht van de NOS voert Ipsos jaarlijks rondom Koningsdag een onderzoek uit naar de publieke opinie betreffende het koningshuis en de monarchie. Dit zijn de belangrijkste resulaten. Lees ook het artikel van de NOS, en bekijk hier het volledige onderzoeksrapport

 

Al jaren is de steun voor het koningshuis en de monarchie relatief stabiel. In december 2020 zagen we voor het eerst dat de steun voor de monarchie significant was afgenomen, en ook het vertrouwen in de koning was toen fors gedaald. Nu zien we de eerste tekenen van herstel. Het vertrouwen in de koning neemt in vergelijking met december weer iets toe. Dat geldt ook voor de tevredenheid over zijn functioneren. Het draagvlak voor de monarchie staat nog wel onder druk en is vergeleken met eerdere jaren flink afgenomen. Desondanks verkiezen de meeste Nederlanders nog steeds de monarchie boven een republiek als staatsvorm. Nederlanders zijn, vergeleken met vorig jaar, kritischer over de rol van de koning tijdens de coronacrisis.

 

Eerste tekenen van herstel van vertrouwen

Het vertrouwen in de koning is vorig jaar flink gedaald. In april 2020 had nog 76% van de Nederlanders (zeer) veel vertrouwen in de koning. In december 2020 daalde dat naar 47%. Nu zien we weer een lichte stijging: 57% heeft nu vertrouwen in Willem-Alexander. Hetzelfde patroon is zichtbaar wanneer het gaat om de tevredenheid over zijn functioneren. Een forse daling in 2020 (van 77% in april naar 51% in december), nu een licht herstel: 58% van alle Nederlanders is nu (zeer) tevreden. 

Máxima wordt al jaren zeer positief beoordeeld en ook dit jaar scoort zij met een 7.5 beter dan Willem-Alexander (7.1). Maar ook de beoordeling van de koningin is dit jaar minder goed dan voorgaande jaren: 68% van de Nederlanders is (zeer) tevreden over Máxima, vorig jaar was dit nog 83%.

Nu de prinsessen ouder worden, zou een deel van de Nederlanders ze wat vaker in de media willen zien. Met name prinses Amalia moet na haar 18e verjaardag vaker in het openbaar treden volgens een krappe meerderheid (52%) van de Nederlanders. Veel burgers zijn kritisch over de (hoogte van de) toelage die Amalia na haar 18e verjaardag gaat ontvangen. 

 

Draagvlak monarchie afgenomen 

De steun voor de monarchie is significant gedaald ten opzichte van voorgaande jaren. Wel vindt nog steeds een meerderheid (58%) dat Nederland een monarchie moet blijven. In december 2020 lag het draagvlak voor de monarchie op een vergelijkbaar niveau (60%). In voorgaande jaren schommelde het draagvlak voor de monarchie rond de 70%. Daar waar het vertrouwen in de koning dus de eerste tekenen van herstel laat zien, is het draagvlak voor de monarchie als staatsvorm nog niet terug op het oude niveau. 

Dat het oudste kind van de koning automatisch troonopvolger is, kan ook op minder steun rekenen dan een jaar geleden: 55% vindt dat deze traditie moet blijven bestaan. Vorig jaar vond 63% dit nog een goede traditie. 

Sinds 2019 was er steeds minder animo om de koning weer een rol te geven bij de kabinetsformatie. Door de huidige – stroeve -  kabinetsformatie klinkt de roep om een actievere rol voor de koning weer wat luider. Ongeveer vier op de tien Nederlanders (41%) willen dat het staatshoofd toch weer een rol krijgt in de formatie van een nieuwe regering; vorig jaar was dit 33%. 

 

Nederlanders kritisch over de rol van de koning in de coronacrisis

Vorig jaar waren Nederlanders over het algemeen positief over de rol van de koning in de coronacrisis. Zijn tv-rede werd gewaardeerd en ruim de helft van de Nederlanders vond dat de koning en het koningshuis een meerwaarde hadden in tijden van crisis. Inmiddels klinkt meer kritiek. Er is verdeeldheid over de meerwaarde van de koning in tijden van crisis: 36% vindt dat het koningshuis een meerwaarde heeft, 27% is het hier niet mee eens. 

Nederlanders denken wel dat de koning en koningin zich bewust zijn van het maatschappelijk leed dat door corona wordt veroorzaakt (51%), maar ze zijn niet overtuigd dat de koning en koningin weten wat er speelt in de samenleving (40%).

Dit jaar zal de koninklijke familie op bezoek gaan in Eindhoven waar ze een voornamelijk digitaal programma aangeboden krijgen. Nederlanders zijn hier niet onverdeeld enthousiast over: 40% vindt het niet gepast om nu – op deze wijze – Koningsdag te vieren terwijl 30% vindt dat het juist wel moet kunnen. 

 

Onderzoeksverantwoording

Al sinds 2006 laat de NOS rond Koninginnedag een onderzoek uitvoeren waarin Nederlanders gevraagd wordt naar hun mening over het koningshuis en de monarchie. In 2013 werd in verband met de abdicatie op Koningin een onderzoek over de troonswisseling uitgevoerd. Op 30 april 2013 volgde prins Willem-Alexander zijn moeder koningin Beatrix op als koning. Sinds 2014 is de Koninginnedagenquête dan ook vervangen door de Koningsdagenquête. Het doel van de Koningsdagenquête 2021 is om inzicht te geven in de huidige opinie van Nederlanders aangaande het koningshuis, Willem-Alexander en zijn optreden als koning en om eventuele ontwikkelingen in deze opinie te schetsen. Dit jaar staan we bovendien voor het tweede jaar op rij stil bij de impact van de coronacrisis en de rol van de koning in deze crisis.

De gegevens zijn gebaseerd op onlineonderzoek van Ipsos onder een representatieve steekproef van 1.000 Nederlanders (18+). Afwijkingen tussen de samenstelling van de steekproef en de samenstelling van de Nederlandse bevolking op de kenmerken leeftijd, geslacht, opleiding, regio, werkzaamheid en politieke voorkeur zijn door middel van een weging gecorrigeerd. Bij een steekproef van deze grootte, en uitgaande van een betrouwbaarheidsniveau van 95%, lopen de onzekerheidsmarges voor de totale steekproef uiteen van ongeveer 0.5% tot ongeveer 2%. Bij subgroepen in de steekproef (bijvoorbeeld stemmers op een bepaalde partij) lopen de marges uiteen van ongeveer 3% tot ongeveer 10% (bij circa 100 waarnemingen in de subgroep). Veldwerkperiode: 16 - 21 april 2021. 

 

 

Schrijver(s)

  • Sjoerd van Heck Public Affairs, the Netherlands

Meer inzichten over Publieke Sector