Politiek met Sjoerd - Wie polariseert het stikstofdebat: kiezers of politici? 

Waarom is het stikstofdebat toch zo gepolariseerd?

Schrijver(s)

  • Sjoerd van Heck Public Affairs, the Netherlands
Get in touch

In een week waarin het toch al verhitte stikstofdebat een kookpunt bereikte vraag je je af: wie zorgt nu eigenlijk voor deze polarisatie: kiezers of politici? 

Het is deze maand twee jaar geleden dat de commissie Remkes zijn advies over een ‘structurele aanpak van stikstof op lange termijn’, exemplarisch getiteld ‘Niet alles kan overal’, publiceerde. Een jaar daarvoor, in mei 2019, had de Raad van State al geoordeeld dat het tot dan geldende stikstofbeleid niet voldeed aan Europese regels. 

Sindsdien volgden er verkiezingen, een ellenlange kabinetsformatie, een voortdurende oorlog in Oekraïne, stijgende inflatiecijfers en meerdere politieke incidenten en relletjes (wie herinnert zich nog ‘Nokia-gate’?). 

De dringende onderwerpen duwden de belangrijke onderwerpen naar de achtergrond. Ook in de hoofden van kiezers. Vorige maand zei nog maar 9% van alle kiezers dat ‘stikstof’ één van de belangrijkste politieke thema’s was. Maar op 10 juni kwam het kabinet met de nieuwe stikstofplannen naar buiten – en sindsdien laaide het debat weer in alle hevigheid op. We zien het ook in onze data. Inmiddels zegt één op de vier (26%) Nederlanders dat stikstof één van de belangrijkste politieke onderwerpen van het moment is. 

Het toont de vluchtigheid van het publieke debat. Oók onder BBB-kiezers zei vorige maand maar 10% dat stikstof het belangrijkste politieke thema van het moment was. Nu zegt bijna de helft van het BBB-electoraat (46%) dat. 

 

BBB in de lift

De BoerBurgerBeweging vaart er wel bij. BBB stijgt in onze peiling naar 12 zetels, een plus van 5 zetels ten opzichte van vorige maand. Caroline van der Plas – in het zadel geholpen door vele mediaoptredens – scoort niet alleen goed bij haar eigen achterban. Gemiddeld krijgt ze van alle kiezers een 6.0 voor haar optreden. Alleen Pieter Omtzigt scoort beter (6.6). 

Het is geen toeval dat een relatieve buitenstaander als Van der Plas (ze was tot 2019 lid van het CDA maar verliet die partij uit onvrede met het standpunt over de agrarische sector) het goed doet. Het gefragmenteerde politieke landschap leent zich bij uitstek voor politici die met grote woorden de aandacht van media (en kiezers) op zich kunnen richten. 

 

Olie op het vuur

Des te opmerkelijker was het dat ook politici uit ‘het midden’ olie op het vuur leken te gooien. Gert-Jan Segers waarschuwde in een interview dat de stikstofcrisis “alles in zich heeft om totaal te ontsporen”, en sprak zijn vrees uit voor een “beschaafde burgeroorlog”. Alsof zijn eigen woorden geen effect hebben, hekelde hij in hetzelfde interview de “enorme polarisatie tussen stad en platteland”. 

 

Wie polariseert? 

Zo bezien wierpen de gebeurtenissen afgelopen week de vraag op wie nu verantwoordelijk is voor de oververhitting in het stikstofdebat. Politicologen spreken in dit verband van elite- en mass polarization (zie bijvoorbeeld hier). Bij elite polarization is er sprake van toenemende ideologische afstand tussen politici, partijdonoren en activisten. Veelal mensen met uitgesproken meningen. De vraag is hoe zich deze polarisatie verhoudt tot de maatschappelijke opinievorming. 

Wanneer kiezers extreme standpunten op een thema innemen, en politici daarop reageren, dan zou dat nog een gezonde mate van politieke responsiviteit kunnen betekenen. Maar het kan ook dat kiezers ideologisch gepolariseerde standpunten innemen in reactie op heftiger en extremere stellingname door politici (zoals bij het debat over Catalaanse onafhankelijkheid). Of dat politici polariseren terwijl kiezers eigenlijk vrij gematigde standpunten innemen (zoals bij het Amerikaanse debat over abortus). 

 

En in Nederland…?

Slechts een kleine groep Nederlanders (circa 17%) vindt dat er helemaal niets aan stikstof moet worden gedaan. De groep die vindt dat er wel ‘iets’ aan stikstof moet worden gedaan is drie keer zo groot (52%). Maar een meerderheid van twee op de drie Nederlanders (66%) vindt ook dat er meer rekening moet worden gehouden met de boeren bij het maken van stikstofplannen. Ook kiezers van D66 en de PvdA vinden dat. Hoezo, burgeroorlog…? 

 

Meer informatie

Neem voor meer informatie contact op met Sjoerd van Heck ([email protected])

Alle blogs van Sjoerd over politiek en publieke opinie zijn op deze pagina verzameld. 

 

Deze tekst is ook verschenen bij EenVandaag 'De Peiling' en in de nieuwe Peiling-app van EenVandaag. 

 

Onderzoeksverantwoording
De data genoemd in deze blog zijn gebaseerd op onlineonderzoek van Ipsos onder representatieve steekproeven van circa n=1.000 stemgerechtigde Nederlanders. Afwijkingen tussen de samenstelling van de steekproeven en de samenstelling van de Nederlandse stemgerechtigde bevolking op de kenmerken leeftijd, geslacht, opleiding, regio, werkzaamheid en stemgedrag bij de laatste landelijke verkiezingen (de Tweede Kamerverkiezingen van 2021) zijn door middel van een weging gecorrigeerd. De meest recente peiling werd uitgevoerd tussen 24 en 27 juni 2022 onder n=1.028 Nederlanders. 

 

Schrijver(s)

  • Sjoerd van Heck Public Affairs, the Netherlands

Meer inzichten over Publieke Sector

Maatschappij