Hoe werkt een exitpoll? – Tweede Kamerverkiezing 2025
Kort samengevat
Een exitpoll is een ‘schaduwverkiezing’: we vragen kiezers nog eens te stemmen in een aantal zorgvuldig geselecteerde stembureaus door heel Nederland. Op basis van die uitslagen kunnen we al om 21:00 uur een indicatie geven van de uitslag en opkomst van de verkiezing.
Hoe werkt een exitpoll?
Een exitpoll is een ‘schaduwverkiezing’. We meten direct na het stemmen hoe mensen hebben gestemd. Zo krijgen we snel een beeld van de uitslag, nog voordat alle stemmen officieel zijn geteld.
We selecteren een aantal stembureaus, verspreid over Nederland. Onze medewerkers vragen kiezers die het stemlokaal verlaten of zij nogmaals willen ‘stemmen’. De kiezer krijgt een stembiljet met daarop dezelfde partijen als op het officiële stembiljet. De kiezers kunnen hun stembiljet vervolgens anoniem in de ‘stembus’ van onze medewerker achterlaten.
Een belangrijk verschil met ‘normaal’ verkiezingsonderzoek is de steekproef: bij een exitpoll trekken we geen steekproef van kiezers, maar van stembureaus. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 kozen we ruim 60 stembureaus. Ongeveer 75.000 kiezers deden mee aan de exitpoll.
Met een steekproef van 75.000 willekeurig gekozen kiezers zou je normaal gesproken heel nauwkeurige onderzoeksresultaten hebben. Maar de deelnemers van de exitpoll zijn niet willekeurig gekozen, maar op basis van de selectie van stembureaus. In bepaalde wijken wordt, bijvoorbeeld, meer dan gemiddeld op een bepaalde partij gestemd. Daarom zijn we extra voorzichtig. We kijken onder andere naar de uitslagen van eerdere verkiezingen per stembureau en vergelijken onze resultaten met vorige verkiezingen.
Ipsos I&O voert de exitpoll uit in opdracht van de NOS. Op het moment dat de stembureaus sluiten (om 21.00 uur), maken de NOS en RTL de exitpoll bekend.
Exitpoll bij de Tweede Kamerverkiezingen 2025
Voor de uitvoering van de exitpoll bij de Tweede Kamerverkiezingen 2025 hebben we 65 stembureaus geselecteerd. De stembureaus waar wij de exitpoll uitvoeren vormen samen een goede dwarsdoorsnede van alle stembureaus in Nederland. Daarbij is onder andere gelet op de diversiteit van de kiesgerechtigden en de verdeling van de stembureaus over Nederland.
Hoe nauwkeurig was de exitpoll? - Tweede Kamerverkiezing 2025
Exitpolls bij eerdere verkiezingen
Een exitpoll geeft meestal een goed beeld van de uiteindelijke uitslag. Bij de laatste Tweede Kamerverkiezing, in november 2023, bleek onze exitpoll accuraat.
Ook voor bijvoorbeeld de Europees Parlementsverkiezing in 2024, Provinciale Statenverkiezingen in 2023 en de Gemeenteraadsverkiezingen in 2022 gaven onze exitpolls een goede indicatie van de uitslag.
Nauwkeurigheid van de exitpoll
De essentie van een exitpoll is dat we een indicatie proberen te geven van een uitslag die nog niet bekend is. Net als heel Nederland kijken wij op de verkiezingsavond uit naar de uiteindelijke uitslagen. Niet alleen uit nieuwsgierigheid naar de daadwerkelijke zetelverdeling, maar ook om te bepalen of de exitpoll zijn werk net zo goed heeft gedaan als altijd. Ook al is de exitpoll om meerdere redenen een uiterst betrouwbaar instrument, het blijft steekproefonderzoek.
Zoals bij elk steekproefonderzoek horen er marges bij een exitpoll. De uitslag van de exitpoll wijkt in de praktijk altijd wel her en der een zetel af van de werkelijke uitslag. Dat is een normale statistische afwijking bij steekproefonderzoek. Soms is het verschil twee zetels voor één of meer partijen. In een uiterst geval kunnen afwijkingen van drie zetels ook voorkomen.
