Politiek met Sjoerd - Bestaanszekerheid, wat is dat eigenlijk?
"Ja, natuurlijk”, antwoordde VVD-leider Yeşilgöz – na enige twijfel – bij Op1 op de vraag of bestaanszekerheid vanaf nu ook een VVD-thema was. “Dat je geld moet kunnen overhouden als je werkt, dat je de maand moet kunnen doorkomen, dat je niet bang bent om niet meer rond te komen en door het ijs te zakken door onverwachte uitgaven”, vervolgde ze, “dat is klassiek VVD”.
Bestaanszekerheid, een thema dat tot voor kort vooral in verband werd gebracht met armoedebestrijding en werd geagendeerd door partijen als de SP, is aan een opmerkelijke opmars bezig dat de volledige breedte van het politieke spectrum lijkt te beslaan.
Paraplubegrip
Voor veel kiezers zijn onderwerpen die raken aan bestaanszekerheid op dit moment het meest relevant. De kosten van levensonderhoud en inflatie is voor een derde van het electoraat (34%) het belangrijkste onderwerp in onze laatste peiling. Gezondheidszorg (28%) en woningmarkt (27%) scoren ook hoog.
Opvallend genoeg zegt in onze laatste peiling slechts 12% van alle kiezers dat bestaanszekerheid voor hen direct het thema is waar de verkiezingen over zouden moeten gaan. Dat heeft wellicht te maken met het feit dat bestaanszekerheid een abstract paraplubegrip is, waar andere, meer concrete, onderwerpen als inflatie en woningmarkt onder geschaard kunnen worden.
Daarom vroegen we in ons onderzoek ook welk aspect van bestaanszekerheid kiezers dan het belangrijkst vinden. Zekerheid van inkomen wordt veel genoemd (36%), maar het gaat ook over zekerheid van zorg (17%), zekerheid over woningen (11%) en zekerheid over pensioen (9%).
Kiezers van GroenLinks-PvdA vinden vooral zekerheid van inkomen belangrijk. VVD’ers hechten – in vergelijking – minder aan zekerheid van inkomen en meer aan zekerheid van veiligheid. Kiezers van BBB en NSC noemen – vaker dan kiezers van VVD en GroenLinks-PvdA – zekerheid van pensioen. En D66-kiezers noemen dan weer vaker dan kiezers van andere partijen zekerheid van onderwijs.
Inflatie
Zo scharen verschillende groepen kiezers verschillende zaken onder bestaanszekerheid. De grote gemene deler is echter wel inflatie. Kiezers van alle partijen vinden inflatie een belangrijk onderwerp. Inflatie ondergraaft het economisch vertrouwen (zie ook hier) en kan ervoor zorgen dat de bestaanszekerheid van mensen in gevaar komt.
Het is dan ook niet verrassend dat zo veel verschillende partijen het thema bestaanszekerheid omarmen. Maar dat ontslaat politici niet van de plicht om helderheid te verschaffen over welk aspect van bestaanszekerheid ze het hebben, en hoe ze willen pogen (dreigende) onzekerheid weg te nemen. Alleen dan kan er een inhoudelijke campagne plaatsvinden waarin kiezers de keuze hebben uit verschillende opvattingen en visies op het vraagstuk (on)zekerheid. Gebruik van abstracte paraplubegrippen helpt daarbij niet.
Meer informatie
Neem voor meer informatie contact op met Sjoerd van Heck ([email protected])
Alle blogs van Sjoerd over politiek en publieke opinie zijn op deze pagina verzameld.
Deze tekst is ook verschenen bij EenVandaag 'De Peiling' en in de nieuwe Peiling-app van EenVandaag.
De data genoemd in deze blog zijn gebaseerd op onlineonderzoek van Ipsos onder representatieve steekproeven van circa n=1.000 stemgerechtigde Nederlanders. Afwijkingen tussen de samenstelling van de steekproeven en de samenstelling van de Nederlandse stemgerechtigde bevolking op de kenmerken leeftijd, geslacht, opleiding, regio, werkzaamheid en stemgedrag bij de laatste landelijke verkiezingen (de Tweede Kamerverkiezingen van 2021) zijn door middel van een weging gecorrigeerd. De meest recente peiling werd uitgevoerd tussen 22 en 25 september 2023 onder n=1.020 stemgerechtigde Nederlanders.
