Politiek met Sjoerd - De vluchtelingencrisis: wir schaffen das (nicht)
Afgelopen vrijdag werd bekend dat het kabinet dan eindelijk een besluit heeft genomen over de details van de zogenaamde ‘spreidingswet’. De wet regelt – door een combinatie van dwang en bonussen – dat asielzoekers beter worden verdeeld over Nederland. Als gemeenten niet willen meewerken, dan kunnen ze gedwongen worden om asielzoekers op te vangen.
Chefsache
Dat laatste ligt gevoelig bij de VVD. November vorig jaar moest Rutte zich bij de VVD Tweede Kamerfractie voegen om de VVD op één lijn achter het wetsvoorstel van de eigen staatssecretaris Eric van der Burg te krijgen. Dat lukte, maar alleen nadat Rutte beloofde zich hoogstpersoonlijk hard te maken voor een ‘substantiële’ afname van het aantal asielzoekers dat naar Nederland komt. Daarmee is de asielcrisis nu Chefsache geworden.
Onze laatste peiling laat zien waarom de VVD-fractie de hakken in het zand zette: de achterban is verdeeld. Ongeveer vier op de tien VVD-kiezers zijn tegen het voornemen om gemeenten te dwingen asielzoekers op te vangen, drie op de tien zijn voor, en nog eens drie op de tien staan neutraal in de discussie of weten het nog niet.
Crisis? What crisis?
Wat VVD-kiezers wél verenigt zijn zorgen over de instroom van asielzoekers. Driekwart van de VVD-achterban zegt in onze peiling zich zorgen te maken over de aantallen asielzoekers die naar Nederland komen. Alleen kiezers van JA21 (98%), BBB (90%) en PVV (89%) zij nog ongeruster.
Daarom is het geen onlogische zet van Rutte om de aandacht te verleggen van de opvang van asielzoekers naar de instroom. Het legt ook het fundamentele verschil van mening binnen de coalitie bloot. ChristenUnie en D66 kijken naar oplossingen op het gebied van de opvang, de VVD – en in mindere mate het CDA – willen vooral de instroom beperken. Het kabinet moet een crisis bezweren, maar er lijkt geen overeenstemming over de aard van de crisis.
Teken aan de wand: meerderheden onder de kiezers van ChristenUnie (61%), CDA (56%) en D66 (53%) zeggen het geen probleem te vinden wanneer er in hun gemeente een asielzoekerscentrum (bij) komt. Onder VVD-kiezers is dit slechts 33%.
Europese oplossing
Om de instroom van asielzoekers te beperken richt Rutte zich vooral op Europa. Hij ging op bezoek bij zijn Italiaanse ambtsgenoot Meloni om te bekijken hoe Nederland en Italië samen kunnen optrekken om (illegale) migratie te verminderen. Ook zette hij migratie op de agenda van een Europese top in februari van dit jaar.
Op Europees niveau zijn er verschillende mogelijkheden om tot andere uitkomsten in migratiebeleid te komen. Europees gecoördineerde afspraken met herkomstlanden, betere bewaking aan de Europese buitengrenzen, een andere verdeling van asielzoekers over Europa, of het Europees coördineren van de uitzetting van uitgeprocedeerde asielzoekers.
Veel – zo niet alle - pogingen om vluchtelingenbeleid Europees vorm te geven vereisen meer Europese samenwerking. En dat is iets waar veel VVD-kiezers niet direct enthousiast van worden. Ongeveer vier op de tien VVD-kiezers (42%) vinden nu al dat de Europese Unie ‘te veel te zeggen heeft over Nederland’. Een kwart (25%) vindt van niet. Ter vergelijk: onder kiezers van D66 is die verhouding ongeveer omgekeerd.
Twee walletjes
Die weifelende houding van VVD-kiezers is niet zo gek. Rutte heeft zich als premier noch als VVD-leider vaak positief getoond over Europa. In aanloop naar de laatste Europese parlementsverkiezingen liet de premier zich nog ontvallen de EU-verkiezingen ‘niet zo relevant’ te vinden.
Ondertussen kwam afgelopen donderdag het bericht dat voor het eerst dit jaar de maximale capaciteit in het opvangcentrum in Ter Apel is bereikt. Vorig jaar sliepen talloze vluchtelingen buiten, soms onder mensonterende omstandigheden. Dat soort taferelen wil niemand weer. Nu is Rutte – en niet langer alleen Van der Burg – probleemeigenaar van de vluchtelingencrisis. Hij kan het zich daarom niet langer veroorloven om van twee walletjes te eten. Als de oplossing in Europa ligt, dan zal hij ook Europa meer moeten omarmen. Pas dan kan hij een geloofwaardige boodschap over asielinstroom verkondigen.
Meer informatie
Neem voor meer informatie contact op met Sjoerd van Heck ([email protected])
Alle blogs van Sjoerd over politiek en publieke opinie zijn op deze pagina verzameld.
Deze tekst is ook verschenen bij EenVandaag 'De Peiling' en in de nieuwe Peiling-app van EenVandaag.
De data genoemd in deze blog zijn gebaseerd op onlineonderzoek van Ipsos onder representatieve steekproeven van stemgerechtigde Nederlanders. Afwijkingen tussen de samenstelling van de steekproeven en de samenstelling van de Nederlandse stemgerechtigde bevolking op de kenmerken leeftijd, geslacht, opleiding, regio, werkzaamheid en stemgedrag bij de laatste landelijke verkiezingen (de Tweede Kamerverkiezingen van 2021) zijn door middel van een weging gecorrigeerd. De meest recente peiling werd uitgevoerd tussen 26 en 29 mei 2023 onder n=1.019 stemgerechtigde Nederlanders.
