Politiek met Sjoerd - Een gevaarlijke cocktail: toenemende versplintering en afnemend vertrouwen

De versplintering van het politieke landschap in Nederland gaat hand in hand met toenemend wantrouwen; een gevaarlijke combinatie.

Schrijver(s)

  • Sjoerd van Heck Public Affairs, the Netherlands
Get in touch

In een steeds verder versplinterend politiek landschap vechten partijen om de aandacht van media en kiezers. Grote woorden, ophef en boosheid zijn daarbij instrumenteel. Het versterkt de sfeer van wantrouwen die toch al zo dominant is in Den Haag. 


Het was een opmerkelijk moment tijdens het debat in de Tweede Kamer over “Nokia-gate” – het debat over de handelswijze van de premier die zelf berichten van zijn oude Nokia-telefoon wiste die hij niet relevant achtte. In reactie op de felle kritiek van de Kamer op deze praktijk beet Rutte even fel van zich af. Hij verweet een deel van fracties in de Kamer een constant wantrouwen tegenover zijn kabinet. 

 

Dan ga ik wel wat anders doen

Er zijn 16 partijen, zo merkte de premier op, en een deel daarvan “begint met wantrouwen tegenover het kabinet, welk onderwerp er ook speelt.” Hij vervolgde: “als er geen vertrouwen is, dan ga ik wel wat anders doen”. De tegenaanval van Rutte is kenmerkend voor de sfeer in Den Haag. De toon in sommige debatten is fel en persoonlijk, en wantrouwen tussen partijen alomtegenwoordig. 

Dat Rutte het aantal partijen benoemde is geen toeval. Niet alleen zijn er 16 partijen, er zijn inmiddels 20 fracties in de Kamer. In onze laatste peiling krijgt de VVD 33 zetels. Na het verval van D66 (de partij verloor 5 zetels na de interne ophef) is er geen echte uitdager meer. De tweede partij is nu de PVV en die staat met 17 zetels een straatlengte achter. Liefst 11 partijen peilen op dit moment zetelaantallen onder de 10. En in de coulissen loopt Pieter Omtzigt zich warm voor de mogelijke opstart van nog een nieuwe politieke partij. 

De versplintering duurt dus voort. En met zoveel concurrentie zijn partijen bereid om steeds verder te gaan in de strijd om de aandacht van de kiezer. Dat leidt tot fellere debatten, grotere woorden, en een focus op incidenten. Politiek verwordt tot het behartigen van zeer nauw gedefinieerde belangen: ieder zijn eigen belang en zijn eigen partij. 

 

De versplintering, dat ben ik

Zo bezien gaan versplintering en wantrouwen hand in hand, en versterken elkaar. Opmerkelijk is de ambivalente houding van het Nederlandse electoraat. Kiezers zijn enerzijds steeds meer geneigd nieuwe partijen te steunen – getuige bijvoorbeeld de razendsnelle opmars van BBB in onze peilingen sinds de laatste Tweede Kamerverkiezingen. 

Anderzijds zijn kiezers zeer kritisch over de versplintering van de Nederlandse politiek. Zeven op de tien kiezers (72%) zeggen in onze laatste peiling dat er momenteel te veel partijen zijn. En maar ongeveer een vijfde (22%) ziet met de opkomst van nieuwe partijen vernieuwingen in het politieke landschap ontstaan. 

 

Nokia-gate

En hoe zit het met het vertrouwen van burgers in de politiek? Het is al langer bekend dat het vertrouwen – zowel in kabinet als in politiek in het algemeen – zich op een dieptepunt bevindt. Onze data laten vooralsnog nog geen tekenen van herstel zien. 

Wel opvallend: de rol van incidenten zoals “Nokia-gate” moet niet overschat worden. In antwoord op onze vraag waarom men vindt dat de ‘nieuwe bestuurscultuur’ uitblijft wijzen veel kiezers naar een ‘gebrek aan openheid’ en de toeslagenaffaire, maar wordt bijvoorbeeld ook een gebrek aan daadkracht bij het oplossen van problemen op de huizenmarkt veel genoemd. 

Kortom: in een sfeer van sluimerend wantrouwen en onder druk van de toenemende versplintering van het politieke landschap worden incidenten en schandalen uitvergroot. Tegelijkertijd verwachten burgers – zoals altijd – concrete oplossingen voor de problemen waar zij mee te maken hebben. Het gaat om de inhoud. Begin van herstel van vertrouwen begint daar. 

 

Meer informatie

Neem voor meer informatie contact op met Sjoerd van Heck ([email protected])

Alle blogs van Sjoerd over politiek en publieke opinie zijn op deze pagina verzameld. 

 

Deze tekst is ook verschenen bij EenVandaag 'De Peiling' en in de nieuwe Peiling-app van EenVandaag. 

 

Onderzoeksverantwoording
De data genoemd in deze blog zijn gebaseerd op onlineonderzoek van Ipsos onder representatieve steekproeven van circa n=1.000 stemgerechtigde Nederlanders. Afwijkingen tussen de samenstelling van de steekproeven en de samenstelling van de Nederlandse stemgerechtigde bevolking op de kenmerken leeftijd, geslacht, opleiding, regio, werkzaamheid en stemgedrag bij de laatste landelijke verkiezingen (de Tweede Kamerverkiezingen van 2021) zijn door middel van een weging gecorrigeerd. De meest recente peiling werd uitgevoerd tussen 27 en 30 mei 2022 onder n=1.033 Nederlanders. 

 

Schrijver(s)

  • Sjoerd van Heck Public Affairs, the Netherlands

Meer inzichten over Publieke Sector

Maatschappij