Politiek met Sjoerd - Het inflatiespook

Het kabinet onderhandelt over de Voorjaarsnota. Veranderende economische omstandigheden dwingen de regering om de begroting nu al open te breken. Daarmee wordt alvast een voorschot op Prinsjesdag genomen. Rutte IV probeert de financiële zorgen van burgers weg te nemen. Dat is bittere noodzaak; verlies aan koopkracht begint steeds meer het politieke en maatschappelijke thema van het jaar te worden.

Voor drie op de tien kiezers (30%) zijn de stijgende prijzen op dit moment het belangrijkste politieke onderwerp in Nederland. Daarmee wordt de oplopende inflatie ongeveer even belangrijk geacht als de oorlog in Oekraïne (28%) en de problemen op de huizenmarkt (33%). 

Nederland staat niet alleen. In de aanloop naar de Franse presidentsverkiezingen bleek uit een peiling van Ipsos dat koopkracht het belangrijkste thema voor kiezers was. Bijna zes op de tien Fransen (58%) noemden het als belangrijkste onderwerp tijdens de campagne. 

Inflatie-ongelijkheid 

De prijzen stijgen snel, en de lonen stijgen niet mee. Het verlies aan koopkracht raakt bepaalde groepen burgers harder dan andere. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) spreekt daarom van inflatie-ongelijkheid. 

De huidige inflatie wordt voor het overgrote deel veroorzaakt door de stijgende energieprijzen. In maart, zo becijferde het CBS, was het verschil tussen de volledige inflatie in Nederland (11,9%) en de inflatie exclusief energieprijzen (3,6%) een ruime acht procentpunt. 

Hierdoor zijn het vooral mensen met een variabel energiecontract of mensen in slecht geïsoleerde huizen die momenteel extra hard worden geraakt. En gezinnen met een laag inkomen, die relatief gezien een groot deel van hun inkomen aan energie moeten uitgeven. Maar hogere energieprijzen gelden ook voor bedrijven, die gestegen kosten misschien weer doorrekenen aan consumenten. En zo kan de inflatie langzaam doorsijpelen naar de rest van de economie. 

Economisch sentiment 

Onze data laten zien dat ongeveer vier op de tien (42%) Nederlanders nu al moeite hebben om rond te komen door de stijgende prijzen. Onder laagopgeleiden is dat al bijna de helft (49%). Het zijn vooral de kiezers van de SP en van de PVV die problemen ervaren. Maar de zorgen houden hier niet op. Ook voor ongeveer een derde van de VVD-kiezers is het door de stijgende prijzen lastiger om rond te komen. 

Langdurige hoge prijzen remmen de consumptie. Nu al zegt maar liefst de helft van alle Nederlanders (49%) hun uitgavenpatroon aan te passen door de (zorgen om) inflatie. Dat kan belangrijke gevolgen hebben voor de economische groei. Het economisch vertrouwen ligt momenteel op een historisch dieptepunt, zo berichtte het CBS deze week. 

Onze data laten een vergelijkbaar beeld zien. In januari zei 45% te anticiperen op een verslechterende economische situatie in Nederland; nu is dat 63%. Ook het pessimisme over de persoonlijke financiën stijgt. In januari voorzag één op de drie Nederlanders (31%) financieel zware tijden, nu zijn dat er vier op de tien (42%). 

Lichtpuntjes?

Het zijn datapunten die tot weinig vrolijkheid stemmen. Belangrijk om op te merken is dat percepties over het algemeen vrij heftig reageren op de actualiteit. Tijdens de coronacrisis was het economisch sentiment ook uiterst negatief, om bij het loslaten van de coronamaatregelen vervolgens weer snel op te veren.

En, belangrijk: van een stagnerende economie is vooralsnog geen sprake. De werkloosheid is bijvoorbeeld historisch laag. Dat valt moeilijk te rijmen met het feit dat het vertrouwen in de economie tegelijkertijd óók historisch laag is, zo merkte Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS, al op in een tweet. 

Percepties weerspiegelen niet altijd de economische werkelijkheid. De bestedingen blijven nog altijd op een hoog niveau, berekende ING op basis van pintransacties. Extra spaargeld, opgepot tijdens perioden van lock downs, wordt nu in hoog tempo uitgegeven. 

Het zijn lichtpuntjes voor het kabinet, dat zich door de veranderende economische situatie gedwongen ziet om de begroting open te breken. De Voorjaarsnota is normaal gesproken niet meer dan het opmaken van een tussenbalans in de lopende begroting. Nu, zo werd al gelekt, worden belastingvoordelen voor bedrijven en expats waarschijnlijk geschrapt om burgers te compenseren voor koopkrachtverlies. En er liggen meer opties op tafel. Daarmee verplaatst het politieke gevecht zich van het najaar (Prinsjesdag) naar het voorjaar. 

Meer informatie

Neem voor meer informatie contact op met Sjoerd van Heck ([email protected])

Alle blogs van Sjoerd over politiek en publieke opinie zijn op deze pagina verzameld. 

Deze tekst is ook verschenen bij EenVandaag 'De Peiling' en in de nieuwe Peiling-app van EenVandaag. 


Onderzoeksverantwoording
De data genoemd in deze blog zijn gebaseerd op onlineonderzoek van Ipsos onder representatieve steekproeven van circa n=1.000 stemgerechtigde Nederlanders. Afwijkingen tussen de samenstelling van de steekproeven en de samenstelling van de Nederlandse stemgerechtigde bevolking op de kenmerken leeftijd, geslacht, opleiding, regio, werkzaamheid en stemgedrag bij de laatste landelijke verkiezingen (de Tweede Kamerverkiezingen van 2021) zijn door middel van een weging gecorrigeerd. De meest recente peiling werd uitgevoerd tussen 22 en 25 april 2022 onder n=1.013 Nederlanders.