Jak percepcja rozmija się z rzeczywistością

Najnowszy międzynarodowy sondaż Ipsos na temat pułapek percepcji (Perils of Perception) wskazuje, jak bardzo opinia publiczna w 38 krajach objętych badaniem myli się co do najważniejszych problemów w tych krajach i na świecie.

Jak percepcja rozmija się z rzeczywistością

Dane dotyczące liczby zabójstw, ofiar ataków terrorystycznych, ciąż u nastolatek czy zachorowań na cukrzycę  są przeszacowywane przez mieszkańców niemal wszystkich badanych krajów.
A oto kilka najbardziej charakterystycznych wyników badania:

  •  Tylko 7% badanych jest zdania, że wskaźnik liczby zabójstw w ich kraju spadł w stosunku do roku 2000 – w rzeczywistości wskaźnik ten znacznie zmalał w większości krajów, a dla wszystkich krajów łącznie spadek ten wyniósł 29%.
  • Tylko 19% badanych uważa, że liczba osób ginących w zamachach terrorystycznych spadła w ciągu ostatnich 15 latach w stosunku do poprzedniego okresu 15-letniego. W rzeczywistości wskaźnik ten znacząco spadł w większości badanych krajów, a łączna liczba takich przypadków jest mniej więcej o połowę niższa niż w przeszłości.
  • Ludzie znacząco zawyżają liczbę więźniów w swoich krajach będących z pochodzenia imigrantami – zgadują, że jest ich średnio 28%, podczas gdy w rzeczywistości wskaźnik ten wynosi zaledwie 15%.
  • Liczba nastoletnich dziewcząt zachodzących w ciążę jest na całym świecie zawyżana, często bardzo znacznie. Ogólnie rzecz biorąc ludzie sądzą, że średnio 20% nastoletnich dziewcząt co roku rodzi dziecko, podczas gdy w rzeczywistości takich nastolatek jest tylko 2%.
  • Sześć na dziesięć osób w badanych krajach nie ma pewności albo uważa, że istnieje związek między niektórymi szczepionkami a autyzmem, mimo iż to twierdzenie zostało już wielokrotnie obalone – tylko 42% osób uważa, że jest ono fałszywe.
  • Rosja jest postrzegana jako kraj spożywający najwięcej alkoholu na świecie, podczas gdy kraj ten znajduje się dopiero na 7. miejscu. Bardzo niewiele osób poprawnie wybrało Belgię jako kraj o największym spożyciu alkoholu na głowę wśród krajów objętych badaniem.
  • Z drugiej strony Stany Zjednoczone są poprawnie postrzegane jako kraj o najwyższym spożyciu słodyczy – kraj ten jest zdecydowanym zwycięzcą i został wybrany poprawnie, znacznie wyprzedzając pozostałe kraje.
  • Ludzie generalnie wyolbrzymiają postrzegane użytkowanie nowych technologii – w badanych krajach sądzono średnio, że 75% ludzi ma
  • konto na Facebooku, podczas gdy w rzeczywistości takie konto ma 46% osób.

Ze względu na trafność percepcji otaczającej rzeczywistości Polacy zajmują 17 miejsce wśród 38 badanych państw. A tak wyglądają nasze przekonania:


1. Zabójstwa

W Polsce 28 % osób uważa, zgodnie ze stanem faktycznym, że wskaźnik liczby zabójstw w stosunku do roku 2000 zmniejszył się. Jednocześnie jedna trzecia Polaków uważa, że morderstw jest obecnie więcej niż w przeszłości.


2. Terroryzm

Co piaty Polak uważa, że w ostatnich 15 latach, czyli po 11 września 2001 roku, liczba śmiertelnych ofiar ataków terrorystycznych zwiększyła się w porównaniu do poprzednich 15 lat. 42 % osób uważa, że liczba ofiar terroryzmu w Polsce jest obecnie taka sama. W rzeczywistości w latach 1985-2001 w Polsce w 7 przypadkach przyczyną śmierci był zamach terrorystyczny, podczas gdy w ostatnich 15 latach nie było ani jednego takiego zdarzenia.


3. Cudzoziemcy w polskich więzieniach

Polacy sądzą, że co dziewiąty więzień (11%) w Polsce urodził się za granicą, podczas gdy w rzeczywistości odsetek ten nie przekracza 1%.


4. Nastoletnie matki

W Polsce, tak jak w pozostałych krajach, przecenia się odsetek nastoletnich matek. Średnio uważa się, że wynosi on 16%, podczas gdy w rzeczywistości jest to tylko 1%. Mimo wszystko oceny polskich respondentów stosunkowo mało rozmijają się z rzeczywistością, zwłaszcza na tle krajów Ameryki Łacińskiej, gdzie przeszacowuje się proporcje nastoletnich matek od 30 do 40%.


5. Szczepienia

Co szósty mieszkaniec Polski jest przekonany, że istnieje związek pomiędzy niektórymi szczepionkami i autyzmem, co plasuje nas w środku stawki krajów ze względu na podzielania tego przekonania.


6. Cukrzyca

W Polsce znacznie przeceniamy odsetek cukrzyków, szacując go na 31%, podczas gdy faktyczny wskaźnik wynosi 6%.


7. Alkohol

Polacy są dość trafnie spostrzegani ze względu na pozycję wśród krajów o największym spożyciu alkoholu – zajmują 6 miejsce w tym rankingu, a statystyki konsumpcji plasują nas na 5 miejscu. W jeszcze większym stopniu sami o sobie myślimy jako o narodzie należącym do czołówki krajów pijących najwięcej – 59% respondentów z Polski zaliczyło Polaków do grupy 3 krajów o największym spożyciu alkoholu.


8. Samobójstwa

Polska okazała się obok Hiszpanii krajem, w którym najtrafniej przewiduje się odsetek śmierci powodowych samobójstwem wśród młodych kobiet. Średnia podawana wartość 13% wynosi tyle samo, co rzeczywisty wskaźnik dla tej przyczyny zgonów. Nie docenia się za to u nas odsetka śmierci samobójczych wśród młodych mężczyzn, który faktycznie wynosi 28%, a szacowany jest na 15 %.


9. Posiadanie smartfonów

Zawyżamy w naszych szacunkach odsetek posiadaczy smartfonów, oceniany na 81% a wynoszący faktycznie 63%.

 

10. Posiadanie konta na Facebooku

Jesteśmy przekonani o masowym posiadaniu przez Polaków kont na Facebooku. Użytkownikami tego portalu jest faktycznie 32% mieszkańców Polski, podczas gdy respondenci szacowali ten odsetek średnio na poziomie 73%.

Biorąc pod uwagę wszystkie 38 krajów objętych badaniem, panuje w nich znacznie więcej błędnych przekonań:


1. Liczba zabójstw

Tylko 7% osób uważa, że w ich kraju liczba zabójstw spadła, podczas gdy wskaźnik ten w większości krajów, a także w całej grupie krajów objętych badaniem, znacznie obniżył się.


2. Terroryzm

Tylko 19% badanych ze wszystkich krajów objętych badaniem uważa, że liczba osób ginących w zamachach terrorystycznych w ciągu ostatnich 15 lat jest niższa niż w okresie poprzedzających 15 lat – w rzeczywistości w większości z tych krajów wskaźnik ten znacząco spadł, a w ogólnym rozrachunku liczba zgonów spowodowanych atakami terrorystycznymi w tych krajach zmalała o połowę. Przykładowo 60% respondentów z Turcji uważa, że liczba zgonów spowodowanych atakami terrorystycznymi w ciągu ostatnich 15 lat wzrosła, podczas gdy w rzeczywistości liczba ta wynosi mniej więcej połowę wskaźnika odnotowanego dla okresu poprzednich 15 lat. Zdarza się jednak, że respondenci szacują ten wskaźnik poprawnie – przykładowo we Francji 65% respondentów poprawnie sądzi, że liczba zgonów spowodowanych atakami terrorystycznymi się zwiększyła.


3. Więźniowie - imigranci

Większość respondentów znacznie zawyża udział więźniów-imigrantów w swoim kraju – średnio respondenci sądzą, że udział ten wynosi 28%, podczas gdy naprawdę jest on na poziomie zaledwie 15%. Respondenci z niektórych krajów mylą się bardziej niż inni. Przykładowo w Holandii respondenci sądzą średnio, że imigranci stanowią 51% wszystkich więźniów, podczas gdy wskaźnik ten wynosi naprawdę 19%. Analogiczne przeszacowanie odnotowano w RPA, Francji i USA. Z drugiej strony w Arabii Saudyjskiej udział więźniów urodzonych poza tym krajem jest znacznie niedoszacowany. Średnio respondenci oceniali go na 26%, natomiast w rzeczywistości aż 72% więźniów w tym kraju to imigranci z pochodzenia.


4. Ciąże wśród nastolatek

Respondenci ze wszystkich krajów wyolbrzymiają liczbę ciąż wśród nastolatek, niekiedy znacznie ją zawyżając. Przykładowo w Brazylii respondenci przypuszczają średnio, że 48% dziewcząt w wieku 15-19 lat rodzi dziecko w danym roku, podczas gdy faktyczny procent wynosi 6,7%. Nawet w krajach, które lepiej radziły sobie ze zgadywaniem, liczba nastoletnich ciąż była zawyżana. Na przykład w Danii i Norwegii respondenci oceniali ten wskaźnik na 8%, podczas gdy faktyczna liczba nastolatek rodzących dzieci w tych krajach to odpowiednio 0,4% i 0,6%.


5. Szczepienia

Tylko niecała połowa respondentów z większości krajów poprawnie twierdzi, że szczepionki NIE powodują autyzmu, mimo powszechnej dyskusji na ten temat. W niektórych krajach odnotowano bardzo rozpowszechnione przekonanie o związku tych dwóch czynników. Przykładowo w Czarnogórze i Indiach 44% osób uznaje za prawdziwie stwierdzenie, że stwierdzenie „niektóre szczepionki powodują autyzm u zdrowych dzieci”.


6. Cukrzyca

W każdym kraju objętym naszym badaniem ludzie przeszacowują procent obywateli cierpiących na cukrzycę. Mieszkańcy Indii i Brazylii średnio szacują ten poziom na 47%, natomiast faktyczny procent osób chorych na cukrzycę w tych krajach wynosi odpowiednio 9% i 10%. Średnio we wszystkich krajach objętych badaniem respondenci szacują powszechność występowania cukrzycy na 34%, natomiast rzeczywista liczba chorych to 8%. 


7. Samobójstwa

Poziom przypuszczeń dotyczących odsetka samobójstw wśród młodych ludzi jest bardzo niejednorodny. Niektórzy znacznie zawyżają procent samobójstw, podczas gdy inni znacząco go zaniżają w porównaniu do faktycznej liczby zgonów wskutek samobójstwa. Przykładowo procent zgonów spowodowanych targnięciem się na własne życie wśród młodych kobiet w Hong Kongu wynosi aż 50%, ale w naszym badaniu respondenci z Hong Kongu średnio oceniali ten poziom zaledwie na 14%. Po drugiej stronie tego spektrum jest RPA, gdzie średni poziom samobójstw wśród młodych mężczyzn miał wynieść 27%, podczas gdy rzeczywisty oficjalny wskaźnik wynosi 1,1%. Jeśli spojrzymy na wszystkie kraje, to średnio respondenci przypuszczają, że 20% zgonów młodych mężczyzn i kobiet następuje w wyniku samobójstwa, natomiast rzeczywista liczba jest nieco wyższa dla młodych mężczyzn (20%), natomiast dla młodych kobiet wynosi 17%. 


8. Posiadanie smartfonów

Respondenci w każdym z krajów wyolbrzymiają liczbę posiadanych przez ich rodaków smartfonów, a w niektórych krajach szacunki te są wręcz niezwykle wysokie. Na czele tej listy znalazła się Indonezja, gdzie respondenci średnio zgadywali, że 85% społeczeństwa posiada smartfony, podczas gdy rzeczywisty wskaźnik wynosi tam 21%. Może to być spowodowane tym, że badanie realizowane było w trybie online, a w krajach o niższej penetracji Internetu te grupy społeczne wywodzą się najczęściej z klasy średniej i intensywnie się komunikują, a tym samym formułują swoje szacunki na podstawie własnych doświadczeń, sądząc, że pozostała część kraju jest do nich bardziej podobna niż ma to miejsce w rzeczywistości. Nawet jednak w krajach o wysokiej penetracji Internetu respondenci znacznie zawyżają ten wskaźnik. Przykładowo w Niemczech respondenci przypuszczają średnio, że 86% społeczeństwa posiada smartfon, podczas gdy faktyczny wskaźnik posiadania smartfonów w tym kraju wynosi 69%.


9. Posiadanie konta na Facebooku

Analogicznie w każdym kraju zawyżany jest postrzegany procent osób mających konto na Facebooku, a przypuszczenia te bywają często mocno przeszacowane. Na przykład respondenci z naszej próby internetowej w Indiach sądzą, że 64% wszystkich mieszkańców Indii w wieku 13 i więcej lat posiada konto na Facebooku, podczas gdy w rzeczywistości takich osób jest tylko 8%. Nawet bardziej rozwinięte kraje, takie jak Niemcy, również znacznie zaniżają ten wskaźnik: niemieccy respondenci przypuszczają, że 72% Niemców w wieku 13 i więcej lat ma konto na Facebooku, natomiast rzeczywisty procent wynosi tylko 34%. 

 

A teraz nasze bardziej „świąteczne” pytania – dotyczące wierzeń religijnych, konsumpcji słodyczy i alkoholu. Tutaj również ludzie na całym świecie w wielu sytuacjach poważnie się mylą…


1. Alkohol

Rosja jest postrzegana jako kraj o najwyższej konsumpcji alkoholu na świecie, podczas gdy kraj ten zajmuje dopiero 7. miejsce w światowym rankingu spośród 38 krajów. Bardzo niewiele osób wybrało prawidłową odpowiedź, czyli wybrało Belgię jako kraj o najwyższej konsumpcji alkoholu na głowę. Nawet sami Belgowie się pomylili – tylko 5% respondentów z Belgii ocenia swój kraj jako ten, w którym ludzie piją najwięcej.  Z drugiej strony Stany Zjednoczone są postrzegane jako kraj o znacznie wyższym spożyciu alkoholu niż ma to miejsce w rzeczywistości: są drugim kraje najczęściej stawianym na czele tego rankingu, podczas gdy tak naprawdę zajmują 13. miejsce wśród badanych 38 krajów.


2. Słodycze

Z drugiej strony Stany Zjednoczone są poprawnie postrzegane jako kraj o największym apetycie na słodycze – 58% respondentów wskazuje USA jako kraj o najwyższym spożyciu słodyczy, znacznie wyprzedzającym wszystkie pozostałe kraje.  Inne kraje, na przykład Francja czy Chiny, są – niezgodnie z faktami – postrzegane jako konsumujące dużo cukru. Francja była trzecim najczęściej wymienianym krajem w tym kontekście, choć zajmuje dopiero 16. miejsce w globalnym rankingu, natomiast Chiny znalazły się w pierwszej piątce krajów podejrzewanych o najwyższe spożycie cukru, a zajmują dopiero 24. miejsce w globalnym rankingu spożycia. Respondenci z USA najczęściej myślą o swoich rodakach jako o największych smakoszach słodyczy na świecie, przy czym 69% respondentów z USA stawia swój kraj na pierwszym miejscu takiego rankingu.


3. Wiara w Niebo, Piekło i Boga

W całym badaniu respondenci całkiem nieźle radzą sobie ze zgadywaniem, ile osób wierzy w Niebo, Piekło lub Boga, ale ten optymistyczny obraz nieco zaciemniają fałszywe przypuszczenia wyrażane w poszczególnych krajach. Przykładowo, w niektórych krajach respondenci znacznie wyolbrzymiają wiarę swoich rodaków w istnienie Nieba: w Japonii zgadywano, że 42% ludzi wierzy w niebo, podczas gdy taką wiarę wyraża jedynie 19% mieszkańców tego kraju. W RPA mamy do czynienia z sytuacją odwrotną – mieszkańcy tego kraju sądzili przeciętnie, że 67% ich rodaków wierzy w niebo, ale w sondażach okazuje się, że wiarę w Niebo podziela aż 84% respondentów z RPA. Przypuszczenia co do liczby ludzi wierzących w piekło również wskazują na duże rozbieżności w obu kierunkach. Dla przykładu mieszkańcy Hiszpanii sądzą, że 43% Hiszpanów wierzy w Piekło, natomiast w sondażach do takiej wiary przyznaje się tylko 19% mieszkańców tego kraju. Wiara w Boga była również przedmiotem rozbieżności: na przykład Szwedzi uważają, że niemal dwa razy więcej ludzi wierzy w Boga niż rzeczywiście wynika to z sondaży opinii (37% versus 22%).


Jeśli spojrzymy na siedem głównych pytań, w których prosimy respondentów o oszacowanie faktycznej sytuacji, widzimy pewne wyraźne prawidłowości – mieszkańcy niektórych krajów mają bardziej rzeczywisty obraz swoich współobywateli. Aby ująć to liczbowo, Ipsos obliczył wskaźnik fałszywych przekonań (Misperceptions Index), przedstawiony w poniższej tabeli. 
Republika Południowej Afryki zajęła niezbyt chlubne pierwsze miejsce jako kraj, w którym przypuszczenia mieszkańców na temat własnego kraju są najmniej trafne. Wysokie miejsca zajmują też Brazylia i Indie.
Szwecja to kraj, w którym przypuszczenia ludzi na temat własnego kraju są najbliższe rzeczywistości, a blisko znalazły się Norwegia oraz Dania.

 

Ranking

 

 

1

RPA

Największe różnice między percepcją a rzeczywistością

2

Brazylia

 

3

Filipiny

 

4

Peru

 

5

Indie

 

6

Indonezja

 

7

Kolumbia

 

8

Meksyk

 

9

Turcja

 

10

Arabia Saudyjska

 

11

Argentyna

 

12

Włochy

 

13

Chile

 

14

Japonia

 

15

Malezja

 

16

Francja

 

17

Korea Płd

 

18

Węgry

 

19

Nowa Zelandia

 

20

Holandia

 

21

Hong Kong

 

22

Poland

 

23

USA

 

24

Rosja

 

25

Niemcy

 

26

Australia

 

27

Chiny

 

28

Singapur

 

29

Izrael

 

30

Wielka Brytania

 

31

Belgia

 

32

Kanada

 

33

Serbia

 

34

Czarnogóra

 

35

Hiszpania

 

36

Dania

 

37

Norwegia

 

38

Szwecja

Najmniejsze róźnice pomiędzy percepcją a rzeczywistością

 

Nota techniczna:

 

  • Badanie „Pułapki percepcji” (Perils of Perception Survey) zrealizowane przez Ipsos MORI w 2017 r. W ramach badania w okresie 28.09 – 19.10.2017 r. przeprowadzono 29 133 wywiady.

  • Badanie zrealizowano w 38 krajach na całym świecie za pośrednictwem Ipsos Online Panel w następujących krajach: Argentyna, Australia, Belgia, Brazylia, Kanada, Chile, Chiny, Kolumbia, Dania, Francja, Niemcy, Hong Kong, Węgry, Indie, Indonezja, Izrael, Włochy, Japonia, Malezja, Meksyk, Nowa Zelandia, Peru, Filipiny, Polska, Rosja, Arabia Saudyjska, Singapur, Republika Południowej Afryki, Korea Południowa, Hiszpania, Szwecja, Turcja, Wielka Brytania i USA. W następujących krajach zastosowano metodologię online lub wywiady bezpośrednie: Czarnogóra, Holandia, Norwegia i Serbia.

  • Badanie przeprowadzono na próbie ok. 1000 osób w wieku 16–64 lat lub 18–64 lat Australii, Brazylii, Brazylii, Kanadzie, Chinach, Francji, Hongkongu, Indonezji, Włoszech, Japonii, Czarnogórze, Norwegii, Rosji, Serbii, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i USA. W Niemczech przebadano około 2000 osób w wieku 16-64 lat. W Holandii przebadano około 900 osób w wieku 16-64 lat. Około 500 osób w wieku 16-64 lat przebadano w Argentynie, Belgii, Chile, Kolumbii, Danii, na Węgrzech, w Indiach, Izraelu, Malezji, Meksyku, Nowej Zelandii, Peru, na Filipinach, w Polsce, Arabii Saudyjskiej, Singapurze, Republice Południowej Afryki, Korei Południowej, Szwecji i  Turcji.

  • W przypadku, gdy wyniki nie sumują się do 100, może to być spowodowane zaokrąglaniem danych przez system komputerowy, większą liczbą odpowiedzi bądź też wyłączeniem odpowiedzi „nie wiem” lub braków odpowiedzi.

  • Dane zostały poddane ważeniu, aby uzyskać zgodność z profilem populacji każdego kraju.
     

 

Społeczeństwo