De gemeenteraadsverkiezingen: een dicht-bij-mijn-bed-show?

Over een week mogen de inwoners van veel gemeenten in Nederland weer naar de stembus om voor de gemeenteraad te stemmen. De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen is altijd al een stuk lager geweest dan bij de Tweede Kamerverkiezingen. Nu de aandacht vooral naar de oorlog in Oekraïne gaat, is het maar de vraag of kiezers wel bezig zijn met de aankomende gemeenteraadsverkiezingen. Weten ze dat er verkiezingen aankomen, en leven de verkiezingen een beetje?

Vorige maand was slechts de helft (53%) van alle kiezers er van op de hoogte dat er dit jaar verkiezingen zijn. Nu, een week voor de stembusgang, is dat wat gestegen. Driekwart (74%) van de kiezers weet dat er verkiezingen aankomen. Maar er is ook nog steeds een relatief grote groep die niet goed op de hoogte is. Een kwart (26%) weet niet dat er verkiezingen zijn dit jaar. 

De bekendheid van de gemeenteraadsverkiezingen lijkt (nog) niet beïnvloed te worden door de aandacht die er naar de crisis in Oekraïne gaat. In 2018, een paar weken voor de gemeenteraadsverkiezingen, was er een groep van vergelijkbare grootte (21%) die niet wist dat er verkiezingen waren.

Hoe zit het dan met de interesse in de gemeentepolitiek? De gemeente is dan wel de bestuurslaag die het dichtst bij de burger hoort te staan, de interesse in de gemeentepolitiek is nooit heel groot geweest. Vlak voor de verkiezingen in 2018 was slechts 20% van de kiezers ‘sterk geïnteresseerd’ in de gemeentepolitiek. Nu is dat beeld onveranderd: ook dit jaar is er maar een kleine groep die zegt ‘sterke interesse’ te hebben (15%). 62% zegt matig geïnteresseerd te zijn en bijna een kwart (23%) is niet geïnteresseerd. 

Landelijk versus lokaal

Bij de gemeenteraadsverkiezingen doen niet alleen partijen mee die ook landelijk meedoen, maar ook veel lokale partijen. Bij het maken van een keuze voor een partij spelen voor veel kiezers vooral overwegingen op het gebied van de gemeentepolitiek een rol (49%). Voor een kleine groep (13%) zijn het vooral overwegingen op het gebied van de landelijke politiek die een belangrijke rol spelen, terwijl bijna een derde (31%) zowel overwegingen op landelijk niveau als op gemeenteniveau meeneemt in zijn/haar keuze. Overwegingen op gemeenteniveau spelen – logischerwijs -  vooral voor kiezers die zeggen ‘zeker’ op een lokale partij te gaan stemmen (74%); en bij kiezers die een lokale partij ‘overwegen’ (61%) een belangrijke rol. 

Kiezers die een lokale partij overwegen zeggen dat vooral te doen omdat die partijen ‘verbonden zijn met de gemeente’ (72%), en omdat ze zich inzetten voor ‘lokale thema’s’ (56%). 

Informatie over de politieke partijen

Rondom de Tweede Kamerverkiezingen kan je als kiezer bijna niet om de deelnemende politieke partijen en hun standpunten heen. Op de verschillende landelijke mediakanalen zijn debatten te zien en worden politici uitgenodigd om hun partijprogramma toe te lichten in de praatprogramma’s. Bij de gemeenteraadsverkiezingen is dit veel minder het geval, dus hoe informeren kiezers zich bij deze verkiezingen? 

We vroegen de kiezers die van plan zijn te gaan stemmen hoe zij zich informeren bij het maken van een keuze voor een partij. Opvallend is dat met name de gemeentelijke kieswijzers en kieskompassen de belangrijkste informatiebron zijn geworden: 40% maakt hier gebruik van om een geïnformeerde keuze te maken. In 2018 maakte nog maar 29% hier gebruik van. Naast de kieswijzers en kieskompassen worden ook de lokale huis-aan-huisbladen (36%), partijprogramma’s (31%), de regionale kranten (20%) en de landelijke media (20%) geraadpleegd. 

Met nog twee weken te gaan tot de gemeenteraadsverkiezingen, is de belangstelling voor deze verkiezingen nog steeds beperkt. Alhoewel kiezers wel beter, dan een maand geleden, op de hoogte zijn dat er verkiezingen aankomen, is de interesse in de gemeentepolitiek niet toegenomen. De situatie in Oekraïne heeft hier weinig mee te maken, want ook bij de voorgaande verkiezingen in 2018 was de belangstelling voor de gemeenteraadsverkiezingen beperkt. 

Meer informatie

Deze blog is geschreven door Aideen Hearn, Maren Hekkema en Sjoerd van Heck. 

Neem voor meer informatie contact op met Sjoerd van Heck ([email protected]). Alle blogs van Sjoerd over politiek en publieke opinie zijn op deze pagina verzameld.

Onderzoeksverantwoording
Deze gegevens zijn gebaseerd op 3 metingen van de Politieke Barometer: februari 2018 (n=1.026), januari 2022 (n=1.021) en februari 2022 (n=1.025). De gegevens zijn verzameld door middel van online onderzoek onder alle stemgerechtigde Nederlanders. Afwijkingen tussen de samenstelling van de steekproef en de samenstelling van de Nederlandse stemgerechtigde bevolking op de kenmerken leeftijd, geslacht, opleiding, regio, werkzaamheid en stemgedrag bij de laatste landelijke verkiezingen zijn door middel van een weging gecorrigeerd.