Politiek met Sjoerd - Politieke partijen in Nederland: eenheidsworst of niet?

Uit onderzoek van Ipsos blijkt dat in de ogen van de Nederlandse kiezer Forum voor Democratie in de afgelopen maanden behoorlijk naar rechts is opgeschoven.

Schrijver(s)

  • Sjoerd van Heck Public Affairs, the Netherlands
Get in touch

Politiek met SjoerdWij vroegen kiezers om de Nederlandse politieke partijen te plaatsen op een links-rechts schaal. Dat deden we vorig jaar in september en afgelopen juni, zodat we (eventuele) verschuivingen kunnen zien. Dit zijn de belangrijkste uitkomsten:

  1. De meeste partijen worden door kiezers op ongeveer dezelfde positie als vorig jaar geplaatst, met uitzondering van Forum voor Democratie. Deze partij is in de ogen van kiezers naar rechts opgeschoven. 
  2. Er zijn drie clusters van partijen: linkse partijen (GroenLinks, SP, PvdA en Partij voor de Dieren), partijen in het midden van het spectrum (D66, DENK, 50PLUS en de christelijke partijen) en rechtse partijen (VVD, FvD en PVV). 
  3. De meeste onduidelijkheid is er over de posities van DENK, de PVV en FvD. 
     

Eenheidsworst

Het is een veelgehoorde klacht: politieke partijen lijken te veel op elkaar. Ze willen eigenlijk allemaal hetzelfde. De kiezer ziet geen wezenlijke verschillen tussen de partijen. Rutger Bregman betoogde bijvoorbeeld al eens in De Correspondent dat de Nederlandse politieke partijen een eenheidsworst zijn (kritische reactie vanuit de hoek van de politicologie hier).

Meestal worden dit soort discussies gevoerd aan de hand van partijposities zoals ingeschat door experts of aan de hand van ‘objectieve’ bronnen zoals partijprogramma’s. Een alternatieve manier om partijposities te onderzoeken is om de percepties van kiezers van de partijen te gebruiken (zie ook hier). Een dergelijke methode heeft als voordeel dat je dan weet hoe kiezers de verschillende partijen waarnemen. Wij vroegen daarom aan Nederlandse kiezers om partijen te plaatsen op een links-rechts schaal. 

 

Guillotine 

De termen ‘links’ en ‘rechts’ staan centraal in politieke en maatschappelijke debatten. Over het algemeen wordt links met ‘progressief’ en ‘veranderingsgezind’ verbonden, terwijl rechts meer staat voor behoud van tradities en ‘conservatisme’. 

Dat is terug te voeren op ontstaansgeschiedenis van deze begrippen. De termen links en rechts stammen uit de tijd van de Franse revolutie. De leden van het Franse parlement die vonden dat de macht van de koning Lodewijk XVI moest worden ingeperkt zaten links, de leden die de positie van de koning wilden beschermen zaten rechts. De koning eindigde overigens onder de guillotine. 
 

Hoe links en hoe rechts zijn de Nederlandse partijen? 

Zowel in september 2018 als in juni 2019 legden we een representatieve steekproef van Nederlandse kiezers de vraag voor hoe zij de partijen zouden plaatsen op een denkbeeldige links-rechts schaal die van 0 tot en met 10 loopt. De figuur hieronder laat de resultaten zien. 
 

Politiek met Sjoerd

Het eerste dat opvalt is dat kiezers drie duidelijke clusters van partijen waarnemen. Het cluster ter linkerzijde van het politieke spectrum bestaat uit GroenLinks, de SP, de PvdA en de Partij voor de Dieren. Dan is er een groep met partijen rond het midden: D66, DENK, 50PLUS, ChristenUnie, het CDA en de SGP. Hoewel deze partijen samen clusteren rond de middenpositie wordt D66 (score van 4.4) duidelijker linkser ingeschat dan de SGP (gemiddelde score van 5.8 op de 0-10 schaal). Aan de rechterkant van het spectrum staan de VVD, FvD en de PVV. 

Als we de percepties van de partijposities vergelijken met ongeveer een jaar geleden (in september 2018 stelden we dezelfde vraag) zien we ook ter rechterzijde de meeste veranderingen. Met name Forum voor Democratie is in de ogen van de Nederlandse kiezer opgeschoven naar rechts. Het rechtsere profiel van FvD maakt dat de partij nu ongeveer op dezelfde positie als de PVV staat. Vorig jaar nog werden de VVD en FvD ongeveer even rechts ingeschat. Nu is er duidelijk een verschil tussen de VVD en, rechts daarvan, de PVV en FvD. 


Onduidelijkheid over posities 

Sommige partijen zijn beter in staat een heldere positie te communiceren naar kiezers dan andere partijen. En: sommige partijen zijn eenduidiger links of eenduidiger rechts dan andere partijen. Uit onze data blijkt dat vooral de posities van DENK, de PVV en FvD iets minder eenduidig zijn dan de waargenomen posities van andere partijen. De standaarddeviatie rond de gemiddelde plaatsing van DENK is het grootst. Dat komt omdat linkse kiezers (GL, SP, PvdA) DENK rechts van het midden plaatsen, terwijl PVV’ers en aanhangers van FvD DENK juist op een plek links van het midden zetten.

De posities van FvD en de PVV zijn wel duidelijk rechts, maar sommige kiezers zien deze partijen als rechtser dan andere kiezers. Voor beide partijen geldt: linkse kiezers schatten deze partijen een stuk rechtser in dan aanhangers van andere partijen. Dat maakt dat de standaarddeviatie rond de gemiddelde plaatsing van FvD en de PVV ook relatief groot is.  


Conclusie

En dus, zijn de partijen in Nederland een eenheidsworst? Dat lijkt niet het geval. Hoewel het waar is dat kiezers de partijen niet uitsmeren over het gehele spectrum – de gemiddelde plaatsingen lopen uiteen van 2.4 (GroenLinks) tot 7.4 (PVV) – zien kiezers toch duidelijke verschillen, in ieder geval tussen linkse en rechtse partijen en partijen in het midden. 
 

Meer informatie? 

Neem voor meer informatie over dit onderzoek contact op met Sjoerd van Heck via Sjoerd.vanheck@ipsos.com

 

Eerdere artikelen in de serie Politiek met Sjoerd:

Onderzoekverantwoording

Deze gegevens zijn gebaseerd op 2 metingen van de Politieke Barometer: augustus 2018 (n=1045) en juni 2019 (n=1028).  De gegevens zijn verzameld door middel van online onderzoek onder alle stemgerechtigde Nederlanders. De resultaten zijn gewogen op geslacht, leeftijd, opleiding, regio, werkzaamheid en stemgedrag (Tweede Kamerverkiezingen 2017) en vormen daarmee een representatieve afspiegeling van de Nederlandse stemgerechtigde bevolking. 

tabel politiek met Sjoerd


 


 

Schrijver(s)

  • Sjoerd van Heck Public Affairs, the Netherlands