Een politieke generatiekloof?
Wie jong is en niet links heeft geen hart, wie oud is en niet rechts heeft geen verstand, zo luidt een oud gezegde. In ieder geval in de zin dat het verschillen in politieke denkbeelden tussen ouderen en jongeren beschrijft, lijkt het nog steeds actueel.
Uit het verkiezingsonderzoek van Ipsos rondom de Provinciale Statenverkiezingen 2019, uitgevoerd in opdracht van de NOS, lijkt het beeld van een politieke generatiekloof naar voren te komen. Op belangrijke maatschappelijke thema’s als met name Europa en klimaat, maar ook immigratie, houden jongeren en ouderen er verschillende denkbeelden op na.
Links-rechts en de ‘culture war’
Over het algemeen wordt het maatschappelijke en politieke debat in democratieën voornamelijk gekenmerkt door vragen over de economie. Hoe ver moet overheidsinmenging in de economie gaan? Welke verantwoordelijkheid heeft de overheid voor het sociale welzijn van haar burgers? Hoe hoog moeten de belastingen zijn? De ideeën over deze vragen konden dan worden geplaatst op een links-rechts dimensie.
In de loop van de tijd zijn naast deze materiële kwesties ook meer culturele vraagstukken een rol gaan spelen in het debat. In de Verenigde Staten, bijvoorbeeld, gaat dat dan voornamelijk om issues zoals abortus, het homohuwelijk en wapenbezit. In Nederland, en in de rest van Europa, is immigratie een belangrijk vraagstuk geworden. Maar ook Europese integratie, en sinds kort klimaatbeleid, zijn gaan horen tot een set issues die langzaamaan belangrijker zijn geworden.
De generatiekloof
Het interessante aan deze ‘nieuwe’ politieke vraagstukken is dat, veel meer dan bij ‘oude’ herverdelingsvraagstukken, leeftijd een belangrijke rol speelt. Over het algemeen zijn jongeren een stuk progressiever dan ouderen (zie bijvoorbeeld hier, hier en hier).
Deze generatiekloof lijkt ook steeds belangrijker te worden in de Nederlandse politiek. Uit data van Ipsos, verzameld rond de Provinciale Statenverkiezingen 2019, blijkt dat ouderen en jongeren verschillend denken over Europa, klimaat en immigratie.
Liefst 6 op de 10 ouderen kunnen zich vinden in de stelling dat de EU te veel te zeggen heeft over Nederland. Onder jongeren is dat aandeel twee keer zo klein; 3 op de 10 jongeren (18-24) vinden dat de EU te veel macht heeft over Nederland.
Een vergelijkbaar beeld zien we rondom het thema immigratie. Ongeveer de helft van de ouderen vindt dat immigratie van buiten Europa moet stoppen, terwijl slechts 1 op de 3 jongeren (18-24) die mening is toegedaan. Ook opvattingen over klimaatbeleid lopen ver uiteen. Slechts 16% van de Nederlanders boven de 65 jaar vindt dat Nederland voorop moet lopen in vergelijking met andere landen, terwijl de helft van de jongeren wel vindt dat wij een dergelijke voortrekkersrol hebben.
Vergrijzende electoraten
De generatiekloof komt ook naar voren in stemgedrag. Jongeren (18-24) zijn met name oververtegenwoordigd onder de D66-achterban. Bij de PS19 verkiezingen bestond 21% van de D66 uit kiezers uit die leeftijdsgroep, terwijl die groep maar 11% van de Nederlandse stemgerechtigde bevolking beslaat. Vooral bij Forum voor Democratie en de SP zijn jongeren (18-24) ondervertegenwoordigd.
65-plussers dan, ongeveer 22% van de Nederlandse stemgerechtigde bevolking, zijn flink oververtegenwoordigd bij traditionele partijen als de PvdA en het CDA, maar ook (hoewel in iets mindere mate) bij Forum voor Democratie. Meer dan 4 op de 10 stemmers van PvdA en CDA bij de PS19 verkiezingen waren ouder dan 65 jaar. Bij het forum voor Democratie was 1 op de 3 kiezers 65+ jaar.
Tot slot de opkomst, die bij de PS19 verkiezingen op 56% lag. Het grote verschil in opkomst, 19 procentpunt, tussen jongeren (18-24) en ouderen (65+), werd vooral gedreven door de hoge opkomst onder ouderen, die maar liefst op 71% lag.
Als jongeren hun stem meer willen laten gelden in het politieke debat, zullen ze moeten beginnen met stemmen.
Meer informatie
Neem voor meer informatie over dit onderzoek contact op met Sjoerd van Heck via [email protected] of +31 20 6070 769
Eerdere artikelen in deze serie:
• ‘De Europese verkiezingen vind ik niet zo relevant’, aldus Rutte
• Baudet, Wilders en de strijd op rechts
• Een verhitte discussie
• De inhoud én de poppetjes
• Het referendum: ja of nee?
• De suikertaks. Een zoet idee?
Onderzoekverantwoording
Deze gegevens zijn gebaseerd op verkiezingsonderzoek van Ipsos uitgevoerd in opdracht van de NOS. De gegevens zijn verzameld door middel van online onderzoek op de verkiezingsdag (20 maart 2019) onder alle stemgerechtigde Nederlanders (n=2848). De resultaten zijn gewogen op geslacht, leeftijd, opleiding, regio, werkzaamheid en stemgedrag (Tweede Kamerverkiezingen 2017) en zijn geijkt aan de hand van de verkiezingsuitslagen van de Provinciale Statenverkiezingen 2019.
