Politiek met Sjoerd - De bezorgde burger bestaat niet

Kiezers van Forum voor Democratie, de PVV en de SP zijn pessimistischer dan kiezers van andere partijen – zowel over hun eigen toekomst als over de toekomst van Nederland. Maar de aanhangers van die drie populistische partijen maken zich zorgen om verschillende dingen. Dat blijkt uit onderzoek van Ipsos.

Schrijver(s)

  • Sjoerd van Heck Public Affairs, the Netherlands
Get in touch

Politiek met SjoerdEr wordt in de politiek vaak gesproken over de bezorgde burger. Over een kloof tussen burgers en politici. Politici zouden de zorgen van burgers niet begrijpen. Mede als gevolg daarvan trekken populistische partijen, partijen die die onvrede verwoorden, veel stemmen. Niet alleen in Nederland: één op de vier Europeanen stemt populistisch, concludeerde The Guardian ongeveer een jaar geleden. 

Over het algemeen bevinden de populistische partijen in Nederland zich op de flanken: ter rechterzijde de PVV en de FVD en ter linkerzijde de SP. Onze data laat zien dat aanhangers van deze populistische partijen inderdaad pessimistischer zijn dan aanhangers van andere partijen: ze zijn negatiever over hun eigen toekomst én over de toekomst van Nederland dan de gemiddelde burger. 

Toch is het niet zo dat deze groep bezorgde burgers allemaal dezelfde zorgen hebben. Immigratie, bijvoorbeeld, is een grote zorg voor kiezers van PVV en FVD, maar veel minder voor SP’ers. Technologische ontwikkelingen, zoals robotisering, zijn een bron van zorgen voor PVV’ers en SP’ers, maar aanhangers van FVD maken zich daar veel minder druk om. En economische globalisering is iets waar vooral SP’ers zich zorgen over maken, in tegenstelling tot aanhangers van de PVV. 


Nederland – een optimistisch land?

Volgens het meest recente World Happiness Report staat Nederland vijfde op de ranglijst van de meest gelukkige landen ter wereld, na Finland, Denemarken, Noorwegen en IJsland (zie hier, tabel 2.2 op pagina 32). Toch zijn wij niet heel optimistisch gestemd. Ongeveer de helft van alle Nederlanders is positief over de eigen toekomst. En maar ongeveer een derde is positief over de toekomst van Nederland. 

Politiek met sjoerd


Deze bevindingen komen overeen met die uit een studie die Ipsos eerder uitvoerde voor de NOS rondom Prinsjesdag. Uit dat onderzoek bleek dat 35% vindt dat het de goede kant op gaat met Nederland (zie hier, pagina 8). Het zijn vooral VVD’ers en aanhangers van D66 die positief zijn, zowel over de eigen toekomst (bijna 7 op de 10 VVD’ers en D66-kiezers zien de eigen toekomst rooskleurig) als over de toekomst van Nederland. 

En het zijn met name aanhangers van de flankpartijen die negatief gestemd zijn. Zo is slechts 14% van de FVD-aanhang en 16% van de PVV-aanhang positief over de toekomst van Nederland. Onder SP’ers ligt dat percentage iets hoger, maar nog steeds zijn minder dan drie op de tien (28%) van de SP-kiezers positief over de toekomst van het land. 


Verschillende partijen, verschillende zorgen

Aanhangers van FVD, PVV en SP zijn dus negatief gestemd over de toekomst. Maar ze maken zich zorgen om verschillende zaken. Wij legden kiezers van verschillende partijen drie thema’s voor (immigratie, technologische ontwikkelingen en economische globalisering) en vroegen naar de mate waarin ze zich daarover zorgen maken. 

Politiek met Sjoerd


SP’ers, zo blijkt, maken zich veel minder druk om immigratie dan aanhangers van de rechtse flankpartijen. Vrijwel alle kiezers van FVD (93%) maken zich druk om immigratie, tegen 83% van de PVV’ers. Onder kiezers van de SP is dit slechts circa de helft. 

Maar PVV’ers en SP’ers vinden elkaar juist als het gaat om zorgen over technologische ontwikkelingen zoals robotisering. Kiezers van FVD zijn daar dan weer veel minder bezorgd over. Economische globalisering, bijvoorbeeld door vrijhandel, is dan juist iets waar PVV’ers zich in mindere mate druk om maken. 


One size fits all

Goed naar de bezorgde burger luisteren. Problemen benoemen en serieus nemen. Het zijn populaire kreten onder politici om het populisme te beteugelen. Twee dingen worden daarbij soms vergeten. 

Ten eerste wakkert het benoemen van zorgen door politici diezelfde zorgen onder burgers juist verder aan. Een spiraal van zichzelf versterkende onvrede dreigt te ontstaan, als kiezers die al ontevreden zijn bloot worden gesteld aan politieke boodschappen waarin vooral problemen benoemd worden. Studies vinden ook bewijs voor een dergelijk effect. 

Ten tweede impliceert deze strategie dat er een one size fits all oplossing is. Maar die is er niet. Dé bezorgde burger bestaat niet. Er zijn groepen bezorgde burgers, die verschillende partijen steunen en zich druk maken over verschillende problemen. Dat zou het uitgangspunt moeten zijn om tot oplossingen te komen en om zorgen weg te nemen. 

Neem voor meer informatie over dit onderzoek contact op met Sjoerd van Heck (sjoerd.vanheck@ipsos.com)

 

Eerdere artikelen in de serie Politiek met Sjoerd:

   

Onderzoekverantwoording

Deze gegevens zijn gebaseerd op de september 2019 meting van de Politieke Barometer 
(n=1000, veldwerk liep van vrijdag 20 september tot en met maandag 23 september). 
De gegevens zijn verzameld door middel van online onderzoek onder alle stemgerechtigde Nederlanders. 
De resultaten zijn gewogen op geslacht, leeftijd, opleiding, regio, werkzaamheid en stemgedrag (Tweede Kamerverkiezingen 2017) 
en vormen daarmee een representatieve afspiegeling van de Nederlandse stemgerechtigde bevolking op deze variabelen. 

Volledige vraagstellingen

1. Over het algemeen genomen, hoe positief of negatief bent over de toekomst als het gaat om?
-    Uw persoonlijke situatie
-    Nederland 
(Zeer positief – positief – neutraal – negatief – zeer negatief)

2.    Op een schaal van 0 tot 10 (waar 0 staat voor ‘helemaal geen zorgen’ en 10 staat voor ‘heel veel zorgen’), 
hoeveel zorgen maakt u zich om de volgende ontwikkelingen? 
-    Economische globalisering (bijvoorbeeld op het gebied van handel)
-    Technologische veranderingen (bijvoorbeeld de opkomst van robots) 
-    Immigratie naar Nederland 

Schrijver(s)

  • Sjoerd van Heck Public Affairs, the Netherlands