TK21: de exitpoll - hoe hebben we het gedaan?

De exitpoll bij de Tweede Kamerverkiezingen 2021 vergeleken met de verkiezingsuitslag: hoe hebben we het gedaan?

Schrijver(s)

  • Sjoerd van Heck Public Affairs, the Netherlands
Get in touch

Op 15, 16 en 17 maart 2021 was de Tweede Kamerverkiezing. Ipsos voerde in opdracht van de NOS een exitpoll uit, waarvan de resultaten, een indicatie van de uitslag, door de NOS in de televisie-uitzending op de verkiezingsavond zijn gepresenteerd. 

Potlood

Onze exitpoll gaf een goed beeld van het verloop van de verkiezing. Zo bleek de VVD inderdaad de grote winnaar, werd D66 de tweede partij van Nederland, verloren de PVV, de SP, GroenLinks en CDA een flink aantal zetels in vergelijking met de vorige verkiezing in 2017. Ook de doorbraak van JA21, Volt, BIJ1 en BBB is correct ingeschat door onze exitpoll. Onze indicatie van de opkomst kwam met 81% dicht in de buurt van de daadwerkelijke opkomst van 79%. 

Onderstaande tabel vergelijkt onze exitpoll van 17 maart (21.00 uur) met de verkiezingsuitslag.

  Uitslag Exitpoll 21.00u Verschil
  Zetels % Zetels % Zetels %
VVD 34 21.8% 35 22.4% +1 +0.6%
D66 24 15.0% 27 17.2% +3 +2.2%
PVV 17 10.8% 17 10.8% 0 0.0%
CDA 15 9.5% 14 9.1% -1 -0.4%
SP 9 6.0% 8 5.5% -1 -0.5%
PvdA 9 5.7% 9 5.7% 0 0.0%
GL 8 5.2% 8 5.1% 0 -0.1%
FvD 8 5.0% 7 4.9% -1 -0.1%
PvdD 6 3.8% 6 3.7% 0 -0.1%
CU 5 3.4% 4 3.0% -1 -0.4%
Volt 3 2.4% 4 2.6% +1 +0.2%
JA21 3 2.4% 3 2.4% 0 0.0%
SGP 3 2.1% 3 2.0% 0 -0.1%
Denk 3 2.0% 2 1.5% -1 -0.5%
50P 1 1.0% 1 0.9% 0 -0.1%
BBB 1 1.0% 1 0.8% 0 -0.2%
BIJ1 1 0.8% 1 1.0% 0 +0.2%
  150   150      
Opkomst   78.7%   81%   +2.3%

 

Afwijkingen

De maximale afwijking van onze exitpoll in termen van percentages betreft 2.2 procentpunt (bij D66). Bij alle andere partijen is de procentuele afwijking gelijk aan of lager dan 0.6 procentpunt. Dat is – gezien de unieke context waarin deze verkiezingen plaatsvonden – zeer accuraat. 

In termen van zetels zien we dat de afwijking bij zes partijen (CDA, SP, FvD, CU, Volt, DENK) één zetel betreft. Dit zijn normale afwijkingen die horen bij steekproefonderzoek met betrouwbaarheidsmarges. We hebben daarom van tevoren uitgebreid gecommuniceerd dat afwijkingen van 1 zetel kunnen voorkomen (zie bijvoorbeeld hier). Het gefragmenteerde politieke landschap leidt ertoe dat minimale procentuele afwijkingen snel kunnen leiden tot een afwijking van 1 zetel, onder andere door het effect van restzetels bij het vertalen van percentages naar zetels. 

De enige significante afwijking tussen onze indicatie en de daadwerkelijk uitslag zien we bij D66. In termen van zetelaantallen hebben wij de steun voor D66 met 3 zetels overschat. In de aanloop naar de verkiezingen hebben wij benadrukt dat het unieke karakter van deze verkiezingen tot gevolg kon hebben dat de onnauwkeurigheid van de exitpoll werd vergroot. Dit heeft te maken met het vervroegd stemmen op maandag en dinsdag, het briefstemmen, een minder grote bereidwilligheid van kiezers om mee te doen aan ons onderzoek in vergelijking met vorige verkiezingen en het feit dat wij onze selectie van stembureaus moesten aanpassen omdat in kleine stembureaus geen ruimte was om op de verkiezingsdagen de 1.5 meter afstand regel in acht te nemen. 

 

Tot slot

De essentie van een exitpoll is dat we een indicatie proberen te geven van een uitslag die nog niet bekend is. Ook bij deze verkiezing heeft onze exitpoll weer een accuraat beeld van de verkiezingsuitslag gegeven, en daarmee zijn waarde als onderzoeksinstrument bewezen. 
 

 

Schrijver(s)

  • Sjoerd van Heck Public Affairs, the Netherlands

Meer inzichten over Publieke Sector